મોટા ભાગના લોકો માને છે કે વાયુ પ્રદૂષણ ફક્ત ફેફસાંને નુકસાન પહોંચાડે છે, પરંતુ સંશોધનો દર્શાવે છે કે તે હૃદય પર પણ ગંભીર અસર કરે છે. લાન્સેટ કમિશન ઓન પોલ્યુશન એન્ડ હેલ્થના અહેવાલ મુજબ, વિશ્વભરમાં પ્રદૂષણને કારણે થતા મોટાભાગના મૃત્યુ હૃદય રોગ, ઇસ્કેમિક હૃદય રોગ અને સ્ટ્રોકને કારણે થાય છે. તેથી પ્રદૂષણથી બચવું ખૂબ જરૂરી છે, ખાસ કરીને જેમને પહેલેથી હૃદય રોગ છે તેમણે વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
પ્રદૂષણ હૃદય સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે? પ્રદૂષણમાં હાજર સૂક્ષ્મ કણો, જેને PM 2.5 તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે એટલા નાના હોય છે કે ફેફસાંમાં ઊંડે સુધી પ્રવેશ કરે છે અને લોહીના પ્રવાહમાં ભળી જાય છે. આ રક્ત વાહિનીઓના કાર્યને બગાડે છે, બ્લડ પ્રેશર વધારે છે અને હૃદયની લયમાં ખલેલ પહોંચાડે છે. જેમને પહેલેથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર છે તેમના માટે જોખમ વધુ છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશર હૃદય પર દબાણ લાવે છે અને હૃદયરોગનો હુમલો અથવા સ્ટ્રોક તરફ દોરી શકે છે.
વાયુ પ્રદૂષણની અસરો ફક્ત શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ખાંસી સુધી મર્યાચિત નથી. જ્યારે શરીર ઉચ્ચ સ્તરના કણોના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે બળતરા પેદા કરે છે, ધમનીઓના આંતરિક અસ્તરને નુકસાન પહોંચાડે છે અને હૃદય પર દબાણ વધારે છે. આનાથી સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓમાં હૃદયરોગનો હુમલો, હૃદય લયમાં ખલેલ અને હૃદયની નિષ્ફળતાનું જોખમ વધે છે. વૃદ્ધો, તેમજ ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા કોરોનરી ધમની રોગ ધરાવતા લોકોએ ખરાબ હવામાં ખાસ સાવધાની રાખવી જોઈએ.
દિવાળી દરમિયાન ફટાકડા અને અન્ય કારણોસર કણોનું પ્રદૂષણ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે, જે બાળકો, વૃદ્ધો અને ખાસ કરીને હૃદય અને ફેફસાના રોગો ધરાવતા લોકો માટે સમસ્યા ઊભી કરે છે. આપણે બહારના પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરી શકતા નથી, પરંતુ પ્રદૂષિત હવાના સંપર્કને ચોક્કસપણે ઘટાડી શકીએ છીએ.
પ્રદૂષણના સમયમાં તમારા હૃદયને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ પગલાં લો:
• પાણી પીતા રહો અને શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખો.
• જો AQI ખરાબ હોય તો બહાર જવાનું ટાળો. સવાર અને સાંજની ચાલવાની આદત થોડા સમય માટે મુલતવી રાખો.
• બહાર ભારે કામ અને કસરત કરવાનું ટાળો.
• બારીઓ બંધ રાખો. જો શક્ય હોય તો એર પ્યૂરિફાયરનો ઉપયોગ કરો.
યાદ રાખો, વાયુ પ્રદૂષણના સૂક્ષ્મ કણો (PM 2.5) ફેફસાંમાંથી લોહીમાં ભળીને રક્તવાહિનીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે. આનાથી બ્લડ પ્રેશર વધે છે અને હૃદયની લય ખોરવાય છે, જે હૃદય રોગનું જોખમ વધારે છે. વૃદ્ધો, તેમજ ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા કોરોનરી ધમની રોગ ધરાવતા લોકોને વાયુ પ્રદૂષણથી હૃદય રોગનું વધુ જોખમ રહેલું છે. આવા લોકોએ ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.