શિયાળામાં વાયુ પ્રદૂષણ વધતાં હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોકનું જોખમ ઘણું વધી જાય છે. ખાસ કરીને PM2.5 જેવા સૂક્ષ્મ કણો શ્વાસ દ્વારા લોહીમાં ભળી જાય છે અને હૃદયની નસોને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ કારણે લોહી ગંઠાઈ શકે છે. દિલ્હી-NCR સહિતના શહેરોમાં વાહનો, કારખાનાં અને બાંધકામની ધૂળમાંથી નીકળતા આ કણો સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે. હાઈ બ્લડપ્રેશર, ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો અને વૃદ્ધોએ N95 માસ્ક પહેરવો અને AQI તપાસીને બહાર નીકળવું જોઈએ.
વાયુ પ્રદૂષણની અસર ફક્ત શ્વાસ પર જ નહીં, પણ હૃદય પર પણ થાય છે. PM2.5 એટલે 2.5 માઇક્રોમીટર કે તેથી ઓછા વ્યાસવાળા કણો. માનવ વાળ કરતાં લગભગ 30 ગણા નાના આ કણો નસકોરાં દ્વારા સીધા ફેફસાં અને પછી લોહીમાં પ્રવેશે છે. આ કણોમાં રહેલા બ્લેક કાર્બન અને રસાયણો શરીરમાં બળતરા ઊભી કરે છે, જે રક્તવાહિનીઓના આંતરિક સ્તરને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ સ્તર લોહીના પરિભ્રમણને નિયંત્રિત કરે છે. નુકસાનથી નસોમાં સોજો આવે છે અને લવચીકતા ઘટે છે.
વાયુ પ્રદૂષણથી પ્લેટલેટ્સ વધુ સક્રિય બને છે, જેથી લોહી ઝડપથી ગંઠાઈ જાય છે. જો આ ગંઠો હૃદયની ધમનીમાં ફસાય તો હાર્ટ એટેક અને મગજની ધમનીમાં ફસાય તો સ્ટ્રોક આવી શકે છે. પગની નસોમાંનો ગંઠો ફેફસાં સુધી પહોંચી પલ્મોનરી એમ્બોલિઝમ જેવી જીવલેણ સ્થિતિ સર્જી શકે છે. પ્રદૂષણથી ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) વધે છે, લોહી જાડું થાય છે અને બ્લડ પ્રેશર વધે છે. શિયાળામાં તાપમાન નીચું અને પ્રદૂષણ વધુ હોવાથી જોખમ વધુ રહે છે.
હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, હાર્ટ ફેલ્યોર અથવા પહેલાં હાર્ટ એટેક કે સ્ટ્રોક આવી ચૂક્યો હોય તેવા લોકોને સૌથી વધુ જોખમ છે. વૃદ્ધો અને પ્રદૂષિત વાતાવરણમાં લાંબો સમય રહેનારા લોકોએ પણ વિશેષ કાળજી લેવી જોઈએ. બહાર નીકળતા પહેલાં AQI તપાસો, પ્રદૂષણ વધુ હોય ત્યારે N95 માસ્ક પહેરો, ઘરમાં HEPA એર પ્યુરિફાયર વાપરો, બ્લડ પ્રેશર, સુગર અને કોલેસ્ટ્રોલ નિયંત્રણમાં રાખો. પ્રદૂષણવાળા દિવસોમાં બહાર કસરત ટાળો અને ઘરમાં વ્યાયામ કરો. છાતીમાં દુખાવો કે શ્વાસની તકલીફ થાય તો તરત ડૉક્ટરની સલાહ લો.