નવી દિલ્હી: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એ કામની ઝડપ વધારી છે, પણ સાયબર હુમલાની ગતિ પણ ઘણી વધારી છે. પહેલા કોઈ સિસ્ટમ પર હુમલો કરવામાં હુમલાખોરોને ઘણા દિવસો લાગતા હતા. હવે AI ની મદદથી સિસ્ટમની નબળાઈઓ શોધવાનું અને માહિતી ચોરવાનું કામ ખૂબ ઝડપથી થઈ રહ્યું છે.
માઇક્રોસોફ્ટના ડિજિટલ ડિફેન્સ રિપોર્ટ 2026 મુજબ, ભારત વિશ્વના ટોપ-7 સાયબર પ્રભાવિત દેશોમાં સામેલ છે. દુનિયાભરમાં ટ્રેક કરવામાં આવેલા સાયબર જોખમોમાં ભારતનો હિસ્સો 2.5% રહ્યો છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં રેન્સમવેર હુમલા પાંચ ગણા વધ્યા છે.
ઓનલાઇન શોપિંગ અને વેબ બ્રાઉઝિંગ દરમિયાન નકલી કેપ્ચા બતાવીને યુઝરની સિસ્ટમ હેક કરવામાં આવી રહી છે. બીજી તરફ, માઇક્રોસોફ્ટ ટીમ્સ જેવી સેવાઓ પર ફોન કરીને અથવા પોતાને IT સપોર્ટ તરીકે રજૂ કરીને કંપનીઓને નિશાન બનાવવામાં આવી રહી છે. એક વર્ષમાં ટીમ્સ પર વોઇસ ફિશિંગમાં 502%નો વધારો થયો છે, જ્યારે નકલી કેપ્ચા ધરાવતા હુમલા લગભગ 8 ગણા વધી ગયા છે.
હવે સાયબર હુમલાની રીતો બદલાઈ છે. મુખ્યત્વે ત્રણ રીતે હુમલા થઈ રહ્યા છે:
1. QR કોડ: ઈમેલ અથવા PDFમાં QR કોડ મોકલવામાં આવે છે. યુઝર તેને સ્કેન કરતા જ સાયબર હુમલાનો શિકાર બની શકે છે. એક વર્ષમાં માઇક્રોસોફ્ટે 14.5 કરોડ QR ફિશિંગ હુમલા પકડ્યા છે.
2. ફેક કેપ્ચા: વેબસાઇટ પર ‘હું રોબોટ નથી’ અથવા ખોટા એરર/અપડેટનો મેસેજ બતાવીને યુઝર પાસે એક કમાન્ડ કોપી-પેસ્ટ કરાવવામાં આવે છે. 11 લાખ ડિવાઇસમાં આવી પ્રવૃત્તિ મળી છે.
3. બોસ કે HR બનીને હુમલો: હુમલાખોરો હવે માત્ર બેંક કે કંપનીની નકલ કરતા નથી, પણ કર્મચારીના બોસ, HR, પેરોલ ટીમ, વેન્ડર કે બિઝનેસ પાર્ટનરની ઓળખ ધારણ કરીને હુમલો કરે છે. એપ્રિલ-જૂન 2026 દરમિયાન નોંધાયેલા 85% ફિશિંગ ઈમેલમાં કોઈની ઓળખની નકલ કરવામાં આવી હતી.
AI ના કારણે પહેલી વાર આ પ્રકારના સાયબર હુમલા સામે આવ્યા છે:
મદદ વિના 32-સ્ટેપનો હુમલો: ઘણા AI એજન્ટોએ મળીને એક કંપનીના નેટવર્ક પર 32 સ્ટેપવાળા સાયબર હુમલાની યોજના બનાવી અને તેને જાતે જ પૂર્ણ કર્યો. સર્વર અને યુઝર એકાઉન્ટને નિયંત્રણમાં લઈ લેવામાં આવ્યા. આ હુમલો લેબ ટેસ્ટમાં થયો હતો.
ઓટોમેટેડ રેન્સમવેર રિકવરી: જુલાઈ 2026માં ‘ઝેડપફર’ નામનું પ્રથમ ઓટોમેટેડ રેન્સમવેર સામે આવ્યું. એટલે કે AI માત્ર હુમલામાં મદદ કરી રહ્યું નથી, પણ રેન્સમવેરની સમગ્ર પ્રક્રિયા પોતે ચલાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
સોફ્ટવેરની નબળાઈ પર તાત્કાલિક હુમલો: સોફ્ટવેરમાં નબળાઈ મળી આવ્યા બાદ તેના પર સાયબર હુમલો થવાનો સરેરાશ સમય 24 કલાકથી પણ ઓછો થઈ ગયો છે. પહેલા કંપનીઓને આવી નબળાઈ દૂર કરવા માટે વધુ સમય મળી જતો હતો.
ડિજિટલ વર્કફોર્સમાં AI એજન્ટનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. 88% કંપનીઓ AI એજન્ટ અજમાવી રહી છે, જ્યારે 82% નેતાઓ આગામી 12થી 18 મહિનામાં તેનો ઉપયોગ વધારવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. રિપોર્ટ મુજબ, બે વર્ષમાં AI એજન્ટોની સંખ્યા 130 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. AI એજન્ટ ઈમેલ, કેલેન્ડર, સિસ્ટમ અપડેટ અને ડેટા એક્સેસ જેવા કામ કરી શકે છે. આની સંખ્યા વધવાની સાથે સાયબર જોખમ પણ વધી રહ્યું છે. કોઈ AI એજન્ટ પર હુમલો થાય તો તેની સાથે જોડાયેલી સિસ્ટમ અને ડેટા સુધી પણ પહોંચ મેળવી શકાય છે.