અમદાવાદમાં ઝડપથી વધી રહેલા શહેરી વિકાસ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વધી રહેલા બાંધકામને કારણે આગામી પાંચ વર્ષમાં પાણીની અછત સર્જાવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં શહેરમાં પાણીની માંગ અને વપરાશમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની ધારણા છે. જોકે, હાલના પાણીના સ્ત્રોતમાં તે પ્રમાણમાં વધારો થવાની શક્યતા ઓછી હોવાથી અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) હવે નર્મદા સિવાયના વિકલ્પો પર પણ વિચાર કરી રહ્યું છે.
પાણીની વધતી માંગને પહોંચી વળવા માટે જનરલ ડેવલપમેન્ટ કંટ્રોલ રેગ્યુલેશન્સ (GDCR)માં ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ વિચારાધીન છે. નવા બાંધકામોમાં વોટર મીટર ફરજિયાત કરવાની સાથે ડેવલપર્સને તેની વ્યવસ્થા કરવાની જવાબદારી સોંપાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત નવી સ્કીમોમાં ટ્રીટેડ વેસ્ટવોટરના રિસાયક્લિંગ અને પુનઃઉપયોગ તેમજ રેઇનવોટર હાર્વેસ્ટિંગ સિસ્ટમ કાર્યરત રાખવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી શકે છે. સોલિડ વેસ્ટનું યોગ્ય રીતે અલગ-અલગ સેગ્રેગેશન કરીને તેના રિસાયક્લિંગ અને પુનઃઉપયોગ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી શકે છે.
હાલ અમદાવાદને નર્મદા નદીમાંથી વિવિધ સ્ત્રોત મારફતે પાણી મળે છે. કોટરપુર વોટર વર્ક્સ ખાતે ગ્રેવિટી પાઇપલાઇન મારફતે આશરે 800-900 MLD, જાસપુર વોટર વર્ક્સ ખાતે 400-500 MLD અને રાસ્કા વોટર વર્ક્સ ખાતે શેડી બ્રાન્ચ કેનાલમાંથી આશરે 200 MLD પાણી મળે છે. ટ્રીટમેન્ટ બાદ AMC શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં આશરે 1,600-1,700 MLD પાણી પહોંચાડે છે. શહેરના વિસ્તરણને ધ્યાનમાં રાખીને કોટરપુર અને જાસપુર ખાતે નવા વોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ પણ વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, મધ્યપ્રદેશના નર્મદા કેચમેન્ટ વિસ્તારમાં તથા નર્મદા કેનાલ પર નિર્ભર ગુજરાતના વિસ્તારોમાં ઓછો વરસાદ પડે તો પાણી પુરવઠા પર અસર થવાની શક્યતા રહે છે.
નર્મદાના પાણીની સાથે AMC ભૂગર્ભજળનો પણ ઉપયોગ કરે છે. શહેરના અનેક વોટર ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સ્ટેશનો પર બોરવેલ બનાવવામાં આવ્યા છે અને કટોકટીની સ્થિતિમાં દરરોજ 100 MLDથી વધુ ભૂગર્ભજળ મેળવવામાં આવી રહ્યું છે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા વૈકલ્પિક પાણીના સ્ત્રોત શોધવા સૂચના આપવામાં આવ્યા બાદ AMC ફરી એકવાર સાબરમતી નદીમાંથી પાણી મેળવવાની શક્યતા તપાસી રહ્યું છે. ભૂતકાળમાં સાબરમતીમાં ફ્રેન્ચ વેલ બનાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ગટરના પાણીના પ્રદૂષણને કારણે પાણીની ગુણવત્તા અસરગ્રસ્ત થતાં તેને બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. હવે સુભાષ બ્રિજ નજીકના સૂચિત બેરેજ-કમ-બ્રિજ પાસે વધુ ઊંડા ફ્રેન્ચ વેલ બનાવી શકાય કે કેમ તેની તપાસ કરવામાં આવશે. આ માટે ભૂગર્ભજળની ગુણવત્તા અને ગટરના પાણીથી પ્રદૂષણની શક્યતા અંગે સર્વે કરવામાં આવશે. સાબરમતીમાં ટ્રીટમેન્ટ વગરનું ગંદુ પાણી ન ભળે તે માટે પણ વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવી શકે છે.
અધિકારીઓના મતે માત્ર ફ્રેન્ચ વેલની સંખ્યા વધારવાથી પાણીની સમસ્યાનો ઉકેલ નહીં આવે. શહેરનો વિસ્તાર અને બાંધકામ સતત વધી રહ્યા હોવાથી પાણીનો વપરાશ ઘટાડવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. નાગરિકોમાં પાણી બચાવવા અને ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ કરવા અંગે જાગૃતિ વધારવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. AMC દ્વારા પર્કોલેશન વેલ અને ખંભાતી કુવા જેવા ઉપાયો પણ કરવામાં આવી રહ્યા છે. અધિકારીઓનો દાવો છે કે આવા પ્રયાસો અને નાગરિકોની ભાગીદારીથી શહેરના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભજળના સ્તરમાં સુધારો થયો છે.
અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારના પ્રસ્તાવિત રિવર-ઇન્ટરલિંકિંગ કાર્યક્રમથી ગુજરાતને ફાયદો થઈ શકે છે. નદીનું જે પાણી હાલમાં દરિયામાં વહી જાય છે તેને પાણીની અછત ધરાવતા વિસ્તારો તરફ વાળવામાં આવે તો પીવાના પાણી અને સિંચાઈ બંને પરનું દબાણ ઘટાડી શકાય છે.