અમદાવાદમાં વર્ષ 2021 થી જુલાઈ 2026 દરમિયાન જાહેર બસો દ્વારા 362 અકસ્માતો થયા છે. આ અકસ્માતોમાં 138 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો છે અને 156 લોકો ગંભીર રીતે ઘવાયા છે. અમદાવાદ ટ્રાફિક પોલીસના સત્તાવાર રેકોર્ડ અનુસાર, આ આંકડા દર્શાવે છે કે સસ્તા અને સુલભ દૈનિક પ્રવાસ માટે બનાવવામાં આવેલી મ્યુનિસિપલ અને સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટની સેવા ગીચ શહેરી માર્ગો પર નાગરિકો માટે સતત જોખમ બની રહી છે.
શહેરના સાંકડા અને ગીચ માર્ગો પર દોડતી અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્સપોર્ટ સર્વિસ (AMTS)ની બસોએ સૌથી વધુ જાનહાનિ સર્જી છે. જાન્યુઆરી 2021 થી જુલાઈ 2026 વચ્ચે AMTS બસો 185 અકસ્માતોમાં સામેલ હતી. આ દુર્ઘટનાઓમાં 62 લોકોના મોત થયા, 83 લોકો ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયા અને 40 લોકોને નાની-મોટી ઈજાઓ પહોંચી હતી.
સૌથી વધુ અકસ્માતો 2023માં નોંધાયા હતા, જ્યારે એક જ વર્ષમાં AMTS બસોના 46 અકસ્માતોમાં 17 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો હતો. અલગથી તૈયાર કરાયેલું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પણ મુસાફરોને જીવલેણ અકસ્માતોથી બચાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. સામાન્ય વાહનોથી બસોને અલગ રાખવા માટે બનાવવામાં આવેલા ખાસ કોરિડોરમાં દોડતી બસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ (BRTS) એ આ પાંચ સાડા પાંચ વર્ષના ગાળામાં 84 અકસ્માતો નોંધાવ્યા છે. આ ઘટનાઓમાં 37 લોકોના મોત થયા, 34 ગંભીર રીતે ઘવાયા અને 13 લોકોને સામાન્ય ઈજા થઈ હતી. આ સિવાય મ્યુનિસિપલ હદમાંથી પસાર થતી ગુજરાત સ્ટેટ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન (GSRTC) ની આંતરરાજ્ય/આંતરશહેરી બસોના કારણે અન્ય 93 અકસ્માતો સર્જાયા હતા, જેમાં 39 લોકોના મોત અને 39 લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા.
મ્યુનિસિપલ કરાર હેઠળ મોટાભાગના AMTS અને BRTS રૂટ ખાનગી કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. ટ્રાફિક અધિકારીઓ અને માર્ગ સુરક્ષા વિશ્લેષકો ડ્રાઈવરોની બેદરકારી માટે સીધી રીતે તેમની કામગીરીના માળખાને જવાબદાર ગણાવે છે. ડ્રાઈવરોએ ટાઈટ ડેઈલી શિડ્યુલ હેઠળ કામ કરવું પડે છે, અને ટ્રીપ મિસ થવા પર આર્થિક દંડ ભરવો પડે છે. સમયસર ટ્રીપ પૂરી કરવાના ચક્કરમાં ઓપરેટરો અવારનવાર ઓવરસ્પીડિંગ કરે છે, સિગ્નલ તોડે છે, અને ગીચ લેનમાં જોખમી રીતે ઓવરટેક કરે છે.
ઓપરેટિંગ એજન્સીઓ સામે કાનૂની અને વહીવટી પ્રક્રિયા નબળી રહી છે. જીવલેણ અકસ્માતો પછી સામાન્ય રીતે પોલીસ ફરિયાદ કે થર્ડ-પાર્ટી ઈન્સ્યોરન્સ ક્લેમ સુધી જ સિમિત રહેવાય છે. મ્યુનિસિપલ સત્તાવાળાઓ ભાગ્યે જ ખાનગી ઓપરેટરો પર સીધો નાણાકીય દંડ ફટકારે છે કે રૂટના કોન્ટ્રાક્ટ રદ કરે છે, જેના કારણે કોન્ટ્રાક્ટરો પાસે ડ્રાઈવરોના વર્તન કે તેમની લાયકાત પર કડક નજર રાખવાનું કોઈ ખાસ પ્રોત્સાહન રહેતું નથી.
રોડ સેફ્ટી નિષ્ણાતો અકસ્માત અને જાનહાનિના આંકડા વધવા પાછળ કેટલાક ચોક્કસ માળખાકીય અને ઓપરેશનલ કારણો દર્શાવે છે. મોટી સિટી બસોમાં આગળ અને ડાબી બાજુએ મોટા બ્લાઈન્ડ સ્પોટ્સ હોય છે. બસ સ્ટોપ પરથી બસ ઉપાડતી વખતે કે ડાબી તરફ વળાંક લેતી વખતે ડ્રાઈવરો અવારનવાર રાહદારીઓ અને દ્વિચક્રી વાહનોને જોઈ શકતા નથી. ટ્રાફિક જામથી બચવા કે સિગ્નલ જમ્પ કરવા માટે મુસાફરો અને વાહનચાલકો સતત BRTSના ખાસ કોરિડોરમાં ઘૂસી જાય છે, જેથી સ્પીડમાં આવતી બસો સમયસર બ્રેક મારી શકતી નથી. લાંબી શિફ્ટ અને ટાર્ગેટ-આધારિત ટ્રીપ્સના કારણે ડ્રાઈવરો અતિશય થાક અનુભવે છે, જેથી તેમની રિએક્શન ટાઈમ ઘટી જાય છે.