દિવાળી પછી દિલ્હી અને અમદાવાદની હવા ખૂબ ખરાબ થઈ ગઈ છે. કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) મુજબ, આજે સવારે 7 વાગ્યે દિલ્હીનો AQI 368 નોંધાયો હતો, જે ‘અત્યંત ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવે છે. અમદાવાદમાં પણ AQI 600ને પાર પહોંચ્યો હતો, જે સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ખરાબ હવાની સીધી અસર આપણા શ્વસનતંત્ર અને ફેફસાં પર પડે છે. હવામાં રહેલા PM2.5 અને PM10 જેવા સૂક્ષ્મ કણો શ્વાસ દ્વારા ફેફસાંમાં પ્રવેશી શકે છે અને સોજો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ તથા અન્ય શ્વસન સમસ્યાઓ સર્જી શકે છે. લાંબા સમય સુધી પ્રદૂષિત હવાના સંપર્કમાં રહેવાથી અસ્થમા, સીઓપીડી (COPD) અને ફેફસાંની અન્ય બીમારીઓનું જોખમ વધે છે.
ડૉક્ટરોના મતે, ખતરનાક AQI દરમિયાન સૌથી જરૂરી સાવચેતી એ છે કે અનાવશ્યક રીતે ઘરની બહાર નીકળવાનું ટાળવું. ખાસ કરીને સવારે અને સાંજે, જ્યારે પ્રદૂષણનું સ્તર ઊંચું હોય છે. મોર્નિંગ વૉક, જૉગિંગ, સાયકલિંગ અને બહારની કસરત ટાળો. જો બહાર જવું જરૂરી હોય, તો N95 અથવા N99 માસ્ક પહેરો; સામાન્ય કપડાં કે સર્જિકલ માસ્ક સૂક્ષ્મ કણો સામે પૂરતું રક્ષણ આપતા નથી.
ઘરની અંદર પણ પ્રદૂષણથી બચાવ જરૂરી છે. બારી-દરવાજા બંધ રાખો, ખાસ કરીને જ્યારે બહારનો AQI ખૂબ ખરાબ હોય. HEPA ફિલ્ટરવાળા એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરી શકાય. ધૂળ સાફ કરવા સૂકા સાવરણાને બદલે ભીના કપડા કે પોછાનો ઉપયોગ કરો. અગરબત્તી, ધૂપ, મીણબત્તી અને ધુમાડો પેદા કરતી અન્ય વસ્તુઓથી પરહેજ કરો.
બાળકો, વૃદ્ધો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને અસ્થમા કે હૃદયરોગથી પીડિત લોકોએ વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. પૂરતું પાણી પીવો અને સંતુલિત આહાર લેવો; જોકે, પાણી પીવાથી કે કોઈ ખાસ ખોરાક ખાવાથી પ્રદૂષણની અસર ખતમ થતી નથી.
જો શ્વાસ ફૂલવો, છાતીમાં જકડાઈ જવું, સતત ખાંસી, શ્વાસમાં રૂંવાડા ઊભા થાય તેવો અવાજ અથવા આંખમાં તીવ્ર બળતરા જેવા લક્ષણો દેખાય, તો અવગણો નહીં અને તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.
અસ્વીકરણ: આ માહિતી સામાન્ય જાગૃતિ માટે છે. આ વ્યાવસાયિક તબીબી સલાહ, નિદાન કે ઉપચારનો વિકલ્પ નથી. કોઈપણ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા દેખાય તો તરત ડૉક્ટરની સલાહ લો.