આજના સમયમાં આધાર કાર્ડ આપણા જીવનનું અનિવાર્ય અંગ બની ગયું છે. બેંકિંગ વ્યવહારોથી લઈને સરકારી યોજનાઓના લાભ અને ઓળખ ચકાસણી સુધી, દરેક જગ્યાએ આધાર કાર્ડની જરૂર પડે છે. પરંતુ પરિવારમાં કોઈ સભ્યનું અવસાન થાય ત્યારે તેમના આધાર કાર્ડને લઈને પણ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે. જો આ બાબતે ધ્યાન ન આપવામાં આવે તો દિવંગત વ્યક્તિના આધાર કાર્ડનો ખોટો કે ગેરકાયદેસર ઉપયોગ થવાનું જોખમ રહે છે.
આ જ કારણોસર ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ સત્તામંડળ (UIDAI) દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 2.5 કરોડથી વધુ આધાર નંબર રદ (Deactivate) કરવામાં આવ્યા છે. દિવંગત વ્યક્તિઓના આધાર કાર્ડનો દુરુપયોગ રોકવા અને સરકારી ડેટાબેઝ સચોટ રાખવા માટે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
જો પરિવારના સભ્યના અવસાન પછી તેમના આધાર સંબંધી સરકારી રેકોર્ડ સમયસર અપડેટ ન કરવામાં આવે, તો અસામાજિક તત્વો કે સાયબર ગુનેગારો તેમની ઓળખનો દુરુપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. તેનાથી નકલી દસ્તાવેજો બનાવીને સરકારી યોજનાઓનો ગેરકાયદે લાભ લેવો કે અન્ય આર્થિક છેતરપિંડી આચરવાનું જોખમ રહે છે. માત્ર આધાર નિષ્ક્રિય કરવાથી તમામ પ્રકારની ફ્રોડ અટકતી નથી, પરંતુ ઓળખ ચોરી (Identity Theft)નું જોખમ ચોક્કસપણે ઘણું ઘટી જાય છે.
અવસાન બાદ આધાર કાર્ડને બંધ કે અપડેટ કરાવવા માટે સૌથી પહેલાં સત્તાવાર રીતે મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર (Death Certificate) કઢાવી લેવું જોઈએ. ત્યારબાદ UIDAIના પોર્ટલ પર જઈને દિવંગત પરિવારજનના મૃત્યુની નોંધણી કરાવી શકાય છે:
1. સૌથી પહેલાં અધિકૃત વેબસાઇટ https://myaadhaar.uidai.gov.in પર જાઓ.
2. ત્યાં આપેલા ‘Reporting of Death of a Family Member’ વિકલ્પની પસંદગી કરો.
3. આ સુવિધા અંતર્ગત દિવંગત વ્યક્તિનો આધાર નંબર, ડેથ રજિસ્ટ્રેશન નંબર અને જરૂરી સહાયક દસ્તાવેજો અપલોડ કરવાના રહેશે.
પરિવારના સભ્યના નિધન બાદ તેમના તમામ મહત્વના દસ્તાવેજો અને સરકારી રેકોર્ડ્સને વ્યવસ્થિત રીતે અપડેટ રાખવા ખૂબ જ જરૂરી છે, જેથી તેમની ઓળખ પર કોઈ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ ન થઈ શકે. એક મહત્વની બાબત એ પણ ધ્યાનમાં રાખવી કે કોઈપણ વ્યક્તિનો આધાર નંબર કાયમ માટે તેનો જ રહે છે; એક વ્યક્તિનો આધાર નંબર રદ થયા બાદ પણ તે અન્ય કોઈ વ્યક્તિને ક્યારેય ફરીથી ફાળવવામાં આવતો નથી.