કેન્દ્ર સરકારે 8મા પગાર પંચની રચના કરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ રંજના પ્રકાશ દેસાઈના નેતૃત્વમાં નવેમ્બર 2025માં આ કમિશન બનાવાયું છે. કમિશનને 18 મહિનામાં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કરવાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે, એટલે કે મે 2027 સુધીમાં અહેવાલ આવે તેવી ધારણા છે.
દેશના આશરે 47 લાખ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને 68 લાખ પેન્શનરોને લાગે છે કે તેમના પગાર અને પેન્શનમાં સારો વધારો થશે. પણ આ વખતે વધારો કેટલો થશે તે માત્ર એક ફિટમેન્ટ ફેક્ટર પર નહીં, પરંતુ કેટલાક મહત્વના પરિબળો પર આધાર રાખશે.
1. અર્થતંત્રની સ્થિતિ અને સરકારી તિજોરી પરનું દબાણ: કમિશન દેશના આર્થિક વૃદ્ધિ દર, મોંઘવારી અને રાજકોષીય ખાધનો અભ્યાસ કરશે. જો અર્થતંત્ર મજબૂત હશે અને તિજોરી પર ઓછું દબાણ હશે, તો કર્મચારીઓને વધુ લાભ મળી શકે છે.
2. વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ અને જૂની પેન્શન યોજના (OPS)નો બોજ: સરકારે પગાર વધારવાની સાથે રસ્તા, રેલવે, હોસ્પિટલ અને શિક્ષણ જેવા વિકાસ કાર્યો પણ ચાલુ રાખવાના છે. આ ઉપરાંત, જાન્યુઆરી 2004 પહેલાં ભરતી થયેલા કર્મચારીઓ અને સશસ્ત્ર દળોના જવાનો OPS હેઠળ આવે છે, જેનો આર્થિક બોજ સરકાર પર રહે છે. આ બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડકારરૂપ છે.
3. રાજ્યોના બજેટ પર અસર: કેન્દ્રીય પગાર પંચની ભલામણોની અસર રાજ્યોના બજેટ પર પણ થાય છે. કેન્દ્રના નિર્ણય પછી રાજ્યોએ પોતાના કર્મચારીઓને તે મુજબ લાભ આપવો પડે છે. દરેક રાજ્યની આર્થિક સ્થિતિ અલગ હોવાથી, કમિશન રાજ્યોની તિજોરી પર પડતી અસરનો પણ વિચાર કરશે.
4. ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે સરખામણી: સરકારી કર્મચારીઓના પગારની સરખામણી ખાનગી કંપનીઓ અને જાહેર ક્ષેત્રના એકમો (PSU) સાથે કરવામાં આવશે. જોકે, પગાર એકબીજા સાથે સરખો કરવાનો નથી, પરંતુ જવાબદારીઓ મુજબ યોગ્ય વળતર મળે તે સુનિશ્ચિત કરાશે.
5. ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અને અમલની તારીખ: 7મા પગાર પંચની ભલામણો જાન્યુઆરી 2016માં લાગુ થઈ હતી અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટર 2.57 નક્કી કરાયું હતું. હાલમાં મોંઘવારી ભથ્થું (DA) મૂળ પગારના 58% સુધી પહોંચ્યું છે. 8મા પગાર પંચના નવા દરો 1 જાન્યુઆરી 2026થી અમલમાં આવે તેવી ધારણા છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય સરકાર કરશે. અહેવાલ આવ્યા પછી જ બાકી ચૂકવણી (એરિયર્સ) અંગે નિર્ણય થશે.
આમ, 8મું પગાર પંચ માત્ર પગાર વધારાનું નહીં, પરંતુ દેશના અર્થતંત્ર અને વિકાસને સંતુલિત કરતું મહત્વનું પગલું હશે.