કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો 8મા પગાર પંચની ભલામણોની રાહ જોઈ રહ્યા છે. નવી પગાર વ્યવસ્થા 1 જાન્યુઆરી 2026થી લાગુ થવાની ચર્ચા છે. આ દરમિયાન ઘણા કર્મચારીઓ નિવૃત્તિની નજીક છે. તેમના મનમાં એક સવાલ છે: પંચની ભલામણો લાગુ થાય તે પહેલાં નિવૃત્ત થઈ જઈએ તો વધેલા પગારનો લાભ મળશે કે નહીં?
ટૂંકો જવાબ એ છે કે પંચ લાગુ થાય તે પહેલાં નિવૃત્ત થવાથી કર્મચારી આપમેળે લાભ ગુમાવી દેતો નથી. પણ કોને લાભ મળશે અને કેટલો મળશે, તે સરકાર નક્કી કરશે તે અમલી તારીખ અને પાત્રતાના નિયમો પર આધાર રાખે છે.
1 જાન્યુઆરી 2026ની ચર્ચા કેમ?
કેન્દ્ર સરકારે જાન્યુઆરી 2025માં 8મા પગાર પંચની રચનાની જાહેરાત કરી હતી. 28 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ કેન્દ્રીય કેબિનેટે તેના ટર્મ્સ ઓફ રેફરન્સને મંજૂરી આપી હતી અને 3 નવેમ્બર 2025ના રોજ આયોગની રચના થઈ હતી. આયોગને ભલામણો રજૂ કરવા માટે 18 મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનાં નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ રંજના પ્રકાશ દેસાઈ આયોગનાં અધ્યક્ષ છે. IIM બેંગલુરુના પ્રોફેસર પુલક ઘોષ અને વરિષ્ઠ IAS અધિકારી પંકજ જૈન તેના અન્ય બે સભ્યો છે.
અગાઉના પગાર પંચની અમલીકરણ પદ્ધતિ જોતાં 1 જાન્યુઆરી 2026ને નવી પગાર વ્યવસ્થાની સંભવિત અમલી તારીખ માનવામાં આવે છે. પણ સરકારે આ તારીખને હજુ અંતિમ મંજૂરી આપી નથી. ઓગસ્ટ 2026માં નાણાં મંત્રાલયે લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે આયોગે હજુ પોતાની ભલામણો સરકારને સોંપી નથી. તેથી નવો પગાર અને પેન્શન ક્યારથી લાગુ થશે તે નક્કી નથી.
પહેલાં નિવૃત્ત થશો તો પગારનું એરિયર્સ મળશે?
આ સવાલનો જવાબ નવી પગાર વ્યવસ્થાની અમલી તારીખ પર આધાર રાખે છે. ધારો કે કોઈ કર્મચારી 2027માં નિવૃત્ત થાય છે અને સરકાર પંચની ભલામણો 1 જાન્યુઆરી 2026થી લાગુ કરે છે. તો જે સમયગાળા દરમિયાન તે નોકરીમાં હતા, તે સમયગાળા માટે જૂના અને નવા પગાર વચ્ચેનો તફાવત એરિયર્સ તરીકે મળી શકે છે.
એટલે નવો પગાર ખાતામાં ક્યારે જમા થાય છે, તે એરિયર્સની પાત્રતા નક્કી કરતું નથી. જો સરકાર પાછલી તારીખથી પગાર લાગુ કરે અને કર્મચારી તે સમયગાળામાં નોકરીમાં હોય, તો તેને બાકી એરિયર્સ મળી શકે છે. પણ આ માટે સરકારના અંતિમ આદેશમાં નક્કી થતી શરતો મહત્ત્વની રહેશે.
નિવૃત્તિ પછી પેન્શન વધી શકે છે?
8મા પગાર પંચના કાર્યક્ષેત્રમાં પેન્શન સંબંધિત ફેરફારો પણ સામેલ છે. તેથી અગાઉ નિવૃત્ત થઈ ચૂકેલા કર્મચારીઓને પણ લાભ મળવાની શક્યતા છે. જો સરકાર મંજૂર ભલામણો હેઠળ હાલના પેન્શનરોની પેન્શનમાં સુધારો કરે, તો તેમની માસિક પેન્શન વધી શકે છે.
પણ એક વાત સમજવી જરૂરી છે. નિવૃત્તિ પછી કર્મચારીને નવા પગારનું એરિયર્સ મળતું નથી, કારણ કે તે હવે સેવામાં નથી. તેમના કિસ્સામાં લાભ સુધારેલી પેન્શનના સ્વરૂપમાં મળે છે. જો નવી પેન્શન પાછલી તારીખથી લાગુ થાય, તો જૂની અને સુધારેલી પેન્શન વચ્ચેનો તફાવત પેન્શન એરિયર્સ તરીકે મળી શકે છે.
એરિયર્સની ગણતરી કેવી રીતે થાય?
પગાર અને પેન્શનના એરિયર્સની ગણતરી અલગ-અલગ રીતે થાય છે.
નોકરીમાં ચાલુ કર્મચારીઓ: પાત્ર સમયગાળા દરમિયાન મળતા જૂના બેઝિક પગાર અને નવા સુધારેલા બેઝિક પગાર વચ્ચેનો તફાવત ગણાય છે. સાથે ભથ્થાંમાં થતો ફરક પણ ધ્યાનમાં લેવાય છે.
આમ, નિવૃત્તિ નજીક હોય તેવા કર્મચારીઓ માટે રાહતની વાત એ છે કે પંચ લાગુ થાય તે પહેલાં નિવૃત્ત થવાથી લાભ આપમેળે બંધ થતો નથી. પણ અંતિમ લાભ સરકારની અમલી તારીખ, શરતો અને પાત્રતાના નિયમો પર જ આધાર રાખશે.