કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ 8મા પગાર પંચના રિપોર્ટની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. અંદાજ છે કે પંચ મે કે જૂન 2027 સુધીમાં સરકારને પોતાનો અહેવાલ સોંપી દેશે. પરંતુ રિપોર્ટ આવતાં જ પગાર તરત વધી જશે એવું માની લેવું યોગ્ય નથી.
રિપોર્ટ મળ્યા પછી કેન્દ્ર સરકાર તેની ભલામણોનો ઊંડો અભ્યાસ કરશે. કઈ ભલામણો સ્વીકારવી અને કઈ નકારવી તેનો નિર્ણય થયા બાદ જ સત્તાવાર આદેશ બહાર પડશે. પગારવધારો અને બાકી રકમ (એરિયર્સ) ખાતામાં જમા થાય તે પહેલાં સરકારી તંત્રને કેટલીક મહત્વની પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું પડે છે.
8મા પગાર પંચની રચના અને કામગીરી
8મા પગાર પંચની રચના 3 નવેમ્બર, 2025ના રોજ કરવામાં આવી હતી. નિયમ મુજબ પંચે પોતાની રચનાના 18 મહિનાની અંદર અહેવાલ આપવાનો હોય છે. આ ગણતરી મુજબ પંચનો રિપોર્ટ મે-જૂન 2027ની આસપાસ સરકારને મળે તેવી શક્યતા છે.
પંચના અધ્યક્ષપદે સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ રંજના પ્રકાશ દેસાઈ છે. તેમની સાથે અન્ય બે સભ્યોમાં આઈઆઈએમ બેંગ્લોરના પ્રોફેસર પુલક ઘોષ અને વરિષ્ઠ આઈએએસ અધિકારી પંકજ જૈનનો સમાવેશ થાય છે. આ પંચ કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોના પગાર, ભથ્થાં અને પેન્શનના માળખામાં જરૂરી ફેરફાર માટે સૂચનો કરશે.
તાજેતરમાં પંચે 8 ઓક્ટોબરે બેંગલુરુમાં અને 23 ઓક્ટોબરે મુંબઈમાં અગત્યની બેઠકો કરી હતી. આ પહેલાં દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, લદ્દાખ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોમાં પણ સંબંધિત પક્ષો અને હિસ્સેદારો સાથે વ્યાપક ચર્ચા-વિચારણા થઈ ચૂકી છે.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનો મહત્વનો મુદ્દો
8મા પગાર પંચમાં સૌથી વધુ ચર્ચાતો વિષય 'ફિટમેન્ટ ફેક્ટર' છે. કર્મચારીઓનો નવો બેઝિક પગાર આ ફેક્ટરના ગુણાકારના આધારે નક્કી થાય છે. ફિટમેન્ટ ફેક્ટર જેટલું વધારે હશે, કર્મચારીઓના નવા બેઝિક પગારમાં એટલો જ મોટો ઉછાળો આવશે.
ભૂતકાળ પર નજર કરીએ તો 6ઠ્ઠા પગાર પંચે 1.86નું ફિટમેન્ટ ફેક્ટર આપ્યું હતું, જ્યારે 7મા પગાર પંચમાં તેને વધારીને 2.57 કરવામાં આવ્યું હતું. તેના કારણે લઘુત્તમ બેઝિક પગાર 7,000 રૂપિયાથી સીધો 18,000 રૂપિયા થઈ ગયો હતો. આ વખતે કર્મચારી સંગઠનો મોટો વધારો માંગી રહ્યા છે.
ભારતીય પ્રતિરક્ષા મજૂર સંઘ (BPMS) દ્વારા 4 ગણા ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગણી કરવામાં આવી છે, જ્યારે નેશનલ કાઉન્સિલ (NC-JCM)એ 3.833નો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જોકે આ અંગેનો અંતિમ આંકડો કમિશનની ભલામણો અને સરકારના નિર્ણય પછી જ જાહેર થશે.
રિપોર્ટ આવ્યા પછીની 5-સ્ટેપ પ્રક્રિયા
સ્ટેપ 1: ભલામણોની સમીક્ષા
રિપોર્ટ મળ્યા બાદ સરકાર ફિટમેન્ટ ફેક્ટર, પેન્શન, ભથ્થાં અને બેઝિક પગાર અંગેના સૂચનો ચકાસશે. આ ફેરફારોથી સરકારી તિજોરી પર કેટલો આર્થિક બોજ પડશે તેનું ઊંડું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
સ્ટેપ 2: ભલામણોને મંજૂરી કે ફેરફાર
સરકાર પંચની તમામ ભલામણો સ્વીકારવા બંધાયેલી નથી. દેશની નાણાકીય સ્થિતિ અને વહીવટી જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર કેટલીક ભલામણો સ્વીકારી શકે, અમુકમાં ફેરફાર કરી શકે અથવા અન્યને નકારી પણ શકે છે.
સ્ટેપ 3: અમુક મુદ્દાઓની અલગ સમીક્ષા
પગાર પંચના કેટલાક જટિલ મુદ્દાઓ (જેમ કે ખાસ ભથ્થાં) પર વધુ ચકાસણીની જરૂર પડી શકે છે. સરકાર આવા મુદ્દાઓ માટે અલગ સમિતિ બનાવી શકે છે. એટલે કે બધી જ ભલામણો પર એકસાથે નિર્ણય લેવાય તે જરૂરી નથી.
સ્ટેપ 4: સત્તાવાર નોટિફિકેશન અને અમલીકરણ
તમામ સમીક્ષા બાદ કેન્દ્ર સરકાર નવા પગાર માળખા અંગે સત્તાવાર આદેશ (નોટિફિકેશન) બહાર પાડશે. તેમાં પગારવધારો કઈ તારીખથી લાગુ થશે (અમલીકરણ તારીખ) તેની સ્પષ્ટ જાહેરાત કરવામાં આવશે.
સ્ટેપ 5: નવા પગાર અને એરિયર્સની ગણતરી
સરકારી આદેશ આવ્યા પછી વિવિધ વિભાગો પોતાના કર્મચારીઓના નવા પગારની ગણતરી શરૂ કરશે. જો પગારવધારો પાછલી તારીખથી લાગુ થશે, તો વચ્ચેના સમયગાળાની બાકી રકમ (એરિયર્સ) તરીકે ચૂકવવામાં આવશે.
અંતિમ નિર્ણયની પ્રતીક્ષા
હાલમાં 8મું પગાર પંચ 3 નવેમ્બર, 2026ના રોજ પોતાનું એક વર્ષ પૂર્ણ કરશે. પંચ પાસે રિપોર્ટ સોંપવા માટે કુલ 18 મહિનાનો સમય છે. આગામી 7થી 8 મહિનામાં આ રિપોર્ટ આવી જવાની શક્યતા છે.
પરંતુ કર્મચારીઓએ ધ્યાનમાં રાખવું પડશે કે રિપોર્ટ આવવા અને પગાર હાથમાં આવવા વચ્ચે વહીવટી સમય લાગી શકે છે. અત્યારે ફિટમેન્ટ ફેક્ટરના જે આંકડા ચર્ચામાં છે તે માત્ર પ્રસ્તાવો છે. કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણય અને સત્તાવાર જાહેરાત પછી જ સાચું ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે.