કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો 8મા પગાર પંચની ભલામણોની રાહ જોઈ રહ્યા છે. પંચનો અહેવાલ સત્તાવાર રીતે જાહેર થાય તે પહેલાં જ દેશભરમાં પેન્શન યોજના અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. કર્મચારી સંગઠનો જૂની પેન્શન યોજના (OPS) ફરી લાગુ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે, જેથી નિવૃત્તિ પછી નિશ્ચિત પેન્શન મળે. પંચની રચના થઈ ત્યારથી આ મુદ્દો ચર્ચામાં છે અને દેશના જુદા જુદા શહેરોમાં પંચની બેઠકો ચાલી રહી છે, જ્યાં કર્મચારીઓની આ માંગણીઓ પર વિચારણા થઈ રહી છે.
OPSની માંગ કેમ વધી રહી છે?
આ ચર્ચાનું મુખ્ય કારણ OPS અને નવી પેન્શન યોજના (NPS) વચ્ચેનો તફાવત છે. સરકારે 1 જાન્યુઆરી 2004થી કર્મચારીઓ માટે NPS લાગુ કરી હતી. આ યોજનામાં કર્મચારી અને સરકાર બંને ફાળો આપે છે, પણ નિવૃત્તિ પછી મળતો લાભ બજારના રોકાણના પ્રદર્શન પર આધારિત હોય છે. કર્મચારી યુનિયનો માને છે કે આ પદ્ધતિથી નિવૃત્તિ પછીના જીવનમાં આર્થિક અનિશ્ચિતતા રહે છે. OPSમાં અગાઉથી નક્કી કરેલા નિયમો પ્રમાણે ચોક્કસ પેન્શન મળતું હતું. આ જ આર્થિક સુરક્ષાને કારણે સંગઠનો NPS હટાવીને OPS લાગુ કરવાની માંગ કરે છે.
UPS: નવો વિકલ્પ
હવે 'યુનિફાઇડ પેન્શન યોજના' (UPS) પણ ચર્ચામાં છે. સરકારે આ યોજના NPSના માળખા હેઠળ લાગુ કરી છે, જે 1 એપ્રિલ 2025થી અમલમાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ, જો કર્મચારી ઓછામાં ઓછી 25 વર્ષની સેવા પૂરી કરીને નિવૃત્ત થાય, તો તેને છેલ્લા 12 મહિનાના સરેરાશ મૂળ પગારના 50 ટકા જેટલું નિશ્ચિત પેન્શન મળે છે. ઉપરાંત, ઓછામાં ઓછી 10 વર્ષની નોકરી કરનાર માટે લઘુત્તમ 10,000 રૂપિયાનું પેન્શન નક્કી કરાયું છે.
તેમ છતાં, કર્મચારી સંગઠનોનો એક વર્ગ OPS જેવી સંપૂર્ણ ગેરંટીવાળી યોજના પર અડગ છે. કેટલીક સંસ્થાઓએ રજૂઆત કરી છે કે NPSમાં જોડાયેલા કર્મચારીઓને ચોક્કસ વર્ષોની સેવા પૂરી કર્યા પછી OPS પસંદ કરવાનો વિકલ્પ મળવો જોઈએ.
8મા પગાર પંચ પાસેથી શું અપેક્ષા?
શું ખરેખર OPS ફરી લાગુ થશે? સરકારી વર્તુળોની માહિતી મુજબ, OPS પુનઃસ્થાપિત કરવા અંગે કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય લેવાયો નથી. જુલાઈ 2026માં કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે OPS ફરી લાગુ કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ વિચારણા હેઠળ નથી. તેથી પેન્શન યોજનામાં મોટા ફેરફાર થશે કે નહીં, તે અત્યારે ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.
નવેમ્બર 2025માં રચાયેલા 8મા પગાર પંચને વિસ્તૃત અહેવાલ તૈયાર કરવા 18 મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. હાલમાં પંચ દેશના વિવિધ શહેરોમાં પગાર, ભથ્થાં અને પેન્શન અંગે બેઠકો અને પરામર્શ કરી રહ્યું છે. પંચની અંતિમ ભલામણો અને તે પછી સરકાર લેવાનારા નિર્ણયો જ આખું ચિત્ર સ્પષ્ટ કરશે.