8મા પગાર પંચની રચના થયા બાદ સરકારી કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોમાં પગાર અને પેન્શનને લઈને ચર્ચા ચાલી રહી છે. કેટલાક ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની વાત કરે છે, તો કેટલાક ભથ્થાંની. પણ સૌથી ચર્ચિત મુદ્દો છે જૂની પેન્શન યોજના (OPS) અને રાષ્ટ્રીય પેન્શન સિસ્ટમ (NPS).
ન્યાયાધીશ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની અધ્યક્ષતામાં 8મા પગાર પંચનું કામ આગળ વધી રહ્યું છે. 3 નવેમ્બર 2025ના રોજ તેની રચના થઈ હતી. દેશના જુદા જુદા શહેરોમાં કર્મચારી સંગઠનો સાથે નિયમિત બેઠકો થઈ રહી છે. સપ્ટેમ્બરમાં પુડુચેરી અને ચંદીગઢમાં બેઠકો થઈ ગઈ છે. હવે 7 અને 8 ઓક્ટોબરે બેંગલુરુમાં કેન્દ્રીય કર્મચારીઓની માંગણીઓ પર સુનાવણી થશે.
આયોગને અંતિમ અહેવાલ રજૂ કરવા 18 મહિનાનો સમય મળ્યો છે. તે મે-જૂન 2027 સુધીમાં સરકારને સુપરત થાય તેવી ધારણા છે. ફિટમેન્ટ ફેક્ટર, પગાર સુધારણા અને ભથ્થાં ઉપરાંત બેઠકોમાં સૌથી ચર્ચિત વિષય OPS વિરુદ્ધ NPS છે. 2004 પછી સેવામાં જોડાયેલા કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને પેન્શનર સંગઠનો હવે 'ગેરંટીડ પેન્શન'ની માંગ પર અડગ છે.
OPS વિરુદ્ધ NPS મુખ્ય મુદ્દો કેમ બન્યો?
દેશભરના કર્મચારી સંગઠનો 2004 પછી ભરતી થયેલા કર્મચારીઓ માટે લાગુ કરાયેલી ફાળો આપતી પેન્શન સિસ્ટમથી નારાજ છે. 8મા પગાર પંચને સુપરત કરેલા મેમોરેન્ડમમાં લખ્યું છે કે બજાર-આધારિત વળતર યોજનાઓ કર્મચારી અને તેમના પરિવારને નાણાકીય સુરક્ષા આપવામાં સફળ થઈ નથી. કર્મચારીઓની માંગ છે કે આ અનિશ્ચિતતામાંથી મુક્તિ મળે અને જૂની વ્યવસ્થા પાછી લાવવામાં આવે.
કર્મચારી સંગઠનોની ચાર મુખ્ય માંગણીઓ
1. મિનિસ્ટીરિયલ સ્ટાફ એસોસિએશન (સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા): OPS સંપૂર્ણપણે પુનઃસ્થાપિત કરવી જોઈએ. નિવૃત્તિ સમયે છેલ્લા ચૂકવાયેલા મૂળ પગારના ઓછામાં ઓછા 50% ગેરંટીકૃત પેન્શન તરીકે મળવું જોઈએ.
2. ફેડરેશન ઓફ નેશનલ પોસ્ટલ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FNPO): પોસ્ટલ વિભાગના આ સંગઠને કહ્યું છે કે NPS અને નવી યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) કર્મચારીઓની ચિંતા દૂર કરતી નથી. NPS અને UPS હેઠળ આવતા તમામ કર્મચારીઓને OPSમાં પાછા લાવવા જોઈએ.
3. રેલ્વે સિનિયર સિટીઝન્સ વેલ્ફેર સોસાયટી (RSCWS): રેલ્વે પેન્શનરોના આ સંગઠને ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓની નાણાકીય અને આરોગ્ય સુરક્ષાના મુદ્દા ઉઠાવ્યા છે. ગેરંટીકૃત લઘુત્તમ પેન્શન અને વધુ મજબૂત પેન્શન સુરક્ષાની માંગ કરી છે.
4. ભારત પેન્શનર્સ સમાજ (BPS): પેન્શનરોના આ સૌથી મોટા ફોરમે કમિશન સમક્ષ આંકડા સાથે માંગણી મૂકી છે. દર મહિને લઘુત્તમ પેન્શન ₹45,000 કરવું, છેલ્લા પગારના 67% પેન્શન આપવું અને કુટુંબ પેન્શન છેલ્લા પગારના 50% સુધી વધારવું.
આગળ શું થશે?
પગાર પંચ તમામ હિસ્સેદારોને સાંભળવા દેશના જુદા જુદા ઝોનમાં જઈ રહ્યું છે. આ બેઠકોમાં ફિટમેન્ટ ફેક્ટરમાં વધારો, લઘુત્તમ વેતનમાં વધારો અને પેન્શન સમાનતા જેવા મુદ્દાઓ પર રજૂઆતો મળી છે.
કમિશન મે-જૂન 2027 સુધીમાં કેન્દ્ર સરકારને તેનો અહેવાલ સુપરત કરશે. સરકાર ભલામણોને મંજૂરી આપ્યા પછી તેનો અમલ થશે. હવે મોટો પ્રશ્ન એ છે: સરકાર NPS/UPS જેવા હાલના માળખાને મજબૂત બનાવશે કે કર્મચારી સંગઠનોના દબાણ હેઠળ પેન્શન માળખામાં મોટા ફેરફારો કરશે?
8મા પગાર પંચ હેઠળ પેન્શન સુધારા માટે 'ગેરંટીડ પેન્શન' અને છેલ્લા પગારના 50%ની ફોર્મ્યુલાની માંગણી કરતા કર્મચારી સંગઠનોના સંયુક્ત પ્રયાસોએ સરકાર પર દબાણ વધાર્યું છે. 2027માં આવનાર અંતિમ અહેવાલ નક્કી કરશે કે 2004 પછી ભરતી થયેલા લાખો કર્મચારીઓની નિવૃત્તિ સુરક્ષિત રહેશે કે નહીં.