કેન્દ્રીય સરકારી કર્મચારીઓમાં 8મા પગાર પંચને લઈને ઉત્સુકતા વધી છે. નવા પગાર માળખામાં મૂળ પગાર (બેઝિક પે) અને હાથમાં આવતા પગારમાં કેટલો વધારો થશે તે અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ ચર્ચામાં સૌથી વધુ ચર્ચાતો મુદ્દો છે ‘ફિટમેન્ટ ફેક્ટર’.
કર્મચારી સંગઠનો 2.7થી 4 સુધીના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ કરી રહ્યાં છે. બીજી તરફ, કેટલીક અટકળોમાં આ આંકડો 2.1ની આસપાસ રહેવાની શક્યતા બતાવવામાં આવે છે. પરંતુ સ્પષ્ટ રહેવું જરૂરી છે કે 2.1 એ માત્ર સંભવિત અંદાજ છે. સરકારે આ અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી.
મહત્ત્વની વાત એ છે કે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર 7મા પગાર પંચના 2.57 કરતાં ઓછો હોય, તો પણ કર્મચારીઓના પગારમાં વધારો થઈ શકે છે. આ કેમ થાય છે તે સમજવા માટે ગણિત સમજવું પડશે.
7મા પગાર પંચમાં ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનું ગણિત શું હતું?
7મા પગાર પંચ હેઠળ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓનો લઘુત્તમ મૂળ પગાર ₹7,000થી વધારીને ₹18,000 કરવામાં આવ્યો હતો. આ માટે 2.57નો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
તે સમયે કર્મચારીઓને 125 ટકા મોંઘવારી ભથ્થું (DA) મળતું હતું. એટલે કે ₹7,000ના મૂળ પગાર પર ₹8,750નું મોંઘવારી ભથ્થું મળતાં કુલ પગાર ₹15,750 થતો હતો. નવા પગાર માળખામાં મૂળ પગાર ₹18,000 થતાં આ રકમની સરખામણીએ ₹2,250નો તફાવત દેખાયો. આ ગણતરી પ્રમાણે લગભગ 32 ટકાનો ચોખ્ખો વધારો થતો હતો.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે માત્ર ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનો આંકડો જોઈને પગારમાં થનારા વધારાનો અંદાજ લગાવી શકાય નહીં.
8મા પગાર પંચમાં 2.1નો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ થાય તો શું થશે?
હાલમાં કેન્દ્રીય કર્મચારીઓનો લઘુત્તમ મૂળ પગાર ₹18,000 છે. જો સરકાર 2.1નો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર મંજૂર કરે, તો ગણતરી પ્રમાણે નવો મૂળ પગાર ₹37,800 થશે, જેને અંદાજે ₹38,000 તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
જોકે આ માત્ર સંભવિત ગણતરી છે. વાસ્તવિક પગાર સરકારની અંતિમ ભલામણો અને મંજૂરી પર આધારિત રહેશે. નવા પગારની ગણતરી કરતી વખતે હાલના મૂળ પગાર સાથે મળતા મોંઘવારી ભથ્થાને પણ ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.
53 ટકા પગારવધારાની ગણતરી કેવી રીતે થાય છે?
ઉદાહરણ લઈએ. હાલના ₹18,000ના મૂળ પગાર પર 58 ટકા મોંઘવારી ભથ્થું ગણવામાં આવે તો DAની રકમ ₹10,440 થાય છે. આ રીતે મૂળ પગાર અને મોંઘવારી ભથ્થું મળીને કુલ ₹28,440 થાય છે.
હવે જો નવો મૂળ પગાર ₹37,800 નક્કી થાય, તો હાલની કુલ રકમની સરખામણીએ ₹9,360નો તફાવત રહે છે. આ તફાવત હાલના કુલ ₹28,440ની સરખામણીએ આશરે 32.9 ટકા થાય છે.
જો નવો મૂળ પગાર ₹38,000 માનવામાં આવે, તો તફાવત ₹9,560 અને વધારો આશરે 33.6 ટકા થાય છે. તેથી 2.1ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરથી સીધો 53 ટકાનો વધારો થશે એવો દાવો આ ગણતરીથી સાબિત થતો નથી. વાસ્તવિક વધારો નક્કી કરવા માટે અંતિમ પગાર માળખું અને લાગુ પડતી શરતો જાણવી જરૂરી છે.
હાથમાં આવતા પગારમાં કેટલો વધારો થઈ શકે?
નવા પગાર માળખામાં કર્મચારીઓને મળતો લાભ માત્ર મૂળ પગાર પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી. નવા મૂળ પગારના આધારે મોંઘવારી ભથ્થું, ઘરભાડું ભથ્થું (HRA) અને પરિવહન ભથ્થું (TA) સહિતના અન્ય ભથ્થાંની ગણતરી પણ બદલાઈ શકે છે.
બીજી તરફ, નવા પગાર માળખામાં DAની શરૂઆત કયા દરથી થશે, ભથ્થાંના નિયમોમાં કેવા ફેરફાર થશે અને કપાત કેટલી રહેશે, તે પણ મહત્ત્વનું રહેશે. આ તમામ બાબતો ધ્યાનમાં લીધા પછી જ કર્મચારીના હાથમાં દર મહિને કેટલો પગાર આવશે તેનો ચોક્કસ અંદાજ મેળવી શકાય. એટલે માત્ર નવા મૂળ પગારના આંકડા પરથી ટેક-હોમ સેલરી નક્કી કરવી યોગ્ય નથી.
8મું પગાર પંચ ક્યારે લાગુ થશે?
8મા કેન્દ્રીય પગાર પંચની રચના નવેમ્બર 2025માં કરવામાં આવી હતી. પંચને તેનો અહેવાલ તૈયાર કરવા માટે 18 મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો હોવાના આધારે મે 2027ની આસપાસ અહેવાલ આવવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
જોકે અહેવાલ રજૂ થવાની તારીખ અને નવી પગાર ભલામણો અમલમાં આવવાની તારીખ અલગ હોઈ શકે છે. કર્મચારીઓએ અંતિમ નિર્ણય માટે સરકારની સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવી પડશે. ત્યાં સુધી ફિટમેન્ટ ફેક્ટર, લઘુત્તમ પગાર અને અન્ય ભથ્થાં અંગેના આંકડાઓને સંભવિત અંદાજ તરીકે જ જોવા જોઈએ.