8મા પગાર પંચને લઈને આ અઠવાડિયે મુંબઈમાં હિતધારકો સાથે મહત્ત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાવાની છે. આ બેઠકમાં કર્મચારી સંગઠનો મુખ્યત્વે 3.833ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માગણી ફરી રજૂ કરે તેવી શક્યતા છે. આ માગણી પાછળ પગાર અને પેન્શનમાં વધારો કરવાનો હેતુ છે.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એટલે પગારની ગણતરીમાં વપરાતો ગુણક. 3.833નો આ ગુણક 7મા પગાર પંચમાં વપરાયેલા 2.57ના ગુણક કરતાં આશરે 49% વધુ છે. જો સરકાર આ માગણી સ્વીકારે તો પગારની ગણતરીમાં વપરાતા ગુણકમાં સીધો આશરે 49%નો વધારો થશે.
આ માગણી સમજવા માટે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર કેવી રીતે કામ કરે છે તે જાણવું જરૂરી છે. સૌ પ્રથમ, તે અગાઉથી મળતું મોંઘવારી ભથ્થું (DA) મૂળ પગારમાં ભેળવે છે. ત્યારબાદ તેમાં જે વધારાનો વધારો આપવામાં આવે છે, તેને જ પગારમાં ખરો વધારો ગણવામાં આવે છે.
7મા પગાર પંચનું ગણિત આ રીતે સમજી શકાય. 6ઠ્ઠા પગાર પંચના અંત સુધીમાં મોંઘવારી ભથ્થું 125% સુધી પહોંચી ગયું હતું. મૂળ પગારમાં 125% ઉમેરાય ત્યારે પગાર તેના મૂળ મૂલ્યના 2.25 ગણો થઈ જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, મૂળ પગાર રૂ. 10,000 હોય અને તેમાં 125% એટલે કે રૂ. 12,500 મોંઘવારી ભથ્થા તરીકે ઉમેરાય તો નવો પગાર રૂ. 22,500 થાય, જે રૂ. 10,000ના 2.25 ગણો છે.
1 જાન્યુઆરી 2016થી 7મો પગાર પંચ લાગુ થયો ત્યારે નિયમ મુજબ 125% DA મૂળ પગારમાં ભેળવવાનું હતું. એટલે કર્મચારીનો જૂનો પગાર જેટલો મૂલ્ય ધરાવતો રહે તે માટે તેને ઓછામાં ઓછા 2.25 વડે ગુણવો જરૂરી હતો. પરંતુ માત્ર DA ભેળવવાથી પગારમાં ખરો વધારો થતો નથી, કારણ કે તે માત્ર મોંઘવારીની અસર પૂરી કરે છે. તેથી 7મા પગાર પંચે આ ઉપરાંત 14.29%નો ખરો પગાર વધારો (ફિટમેન્ટ બેનિફિટ) આપવાની ભલામણ કરી હતી. આ ઐતિહાસિક રીતે સૌથી નીચા પગાર વધારાઓમાંનો એક ગણાય છે. 2.25ના ગુણકમાં 14.29% ઉમેરતાં ગુણક 2.5714 થયો, જેને ગોળ કરીને 2.57 કરવામાં આવ્યો.
હવે કર્મચારી સંગઠનોની માગણી છે કે 6ઠ્ઠા પગાર પંચમાં 54%નો મોટો વધારો મળ્યો હતો અને 7મા પગાર પંચમાં સૌથી નીચો વધારો મળ્યો હતો, તેની ભરપાઈ 8મા પગાર પંચમાં થવી જોઈએ. તેમનું કહેવું છે કે છેલ્લાં 10 વર્ષમાં મોંઘવારી જે રીતે વધી છે તેને ધ્યાનમાં લેતાં મૂળ પગારમાં 14.3%નો વધારો ઘણો ઓછો છે અને તેની અસર કર્મચારીઓની ખરીદશક્તિ પર પડી છે.
જો સરકાર 3.833ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માગણી સ્વીકારે તો કર્મચારીઓને અગાઉના પગાર પંચોના સ્તરને અનુરૂપ વધુ સંતોષકારક પગાર વધારો મળી શકે. નોંધનીય છે કે આ હજુ માગણી છે અને સરકારે તેના પર અંતિમ નિર્ણય લેવાનો બાકી છે.